Rapsani Wine Adventure

Δεν είναι η πρώτη φορά που θα αναφερθώ στον αμπελώνα της Ραψάνης. Πριν περίπου δύο χρόνια είχα μία πρώτη επαφή με τα αμπέλια και τους ανθρώπους της Ραψάνης και περιέγραψα αυτή την επαφή σε ένα σχετικό άρθρο.  Αυτή τη φορά, στα πλαίσια της ετήσιας εκδήλωσης "Ανοιχτές Πόρτες" το οινοποιείο Τσάνταλη έδωσε τη δυνατότητα σε μερικούς οινόφιλους να λάβουν μέρος στο “Rapsani Wine Adventure”, ένα μοναδικό concept που συνδυάζει γευστικές δοκιμές με παράλληλες επισκέψεις στα δύσβατα ομολογουμένως αμπελοτόπια της Ραψάνης. Έτσι ο επισκέπτης βρίσκεται έξω από τις κλασσικές επισκέψεις σε οινοποιεία και τις γευσιγνωσίες σε κλειστές αίθουσες, και ανακαλύπτει τη πραγματική “ψυχή της Ραψάνης”. Αυτή η ομολογουμένως εντυπωσιακή προσέγγιση στον οινο-τουρισμό είναι αντάξια του terroir, των οίνων, της μακρόχρονης παράδοσης και της οινικής κληρονομιάς της Ραψάνης.

Αν θα θέλαμε να περιγράψουμε συνοπτικά το πρόγραμμα της επίσκεψης θα λέγαμε ότι μετά την αρχική επιβίβαση σε ανοικτά τζιπ ξεκινάει η ανάβαση από τα 200 στα 800 μέτρα υψόμετρο στις ανατολικές πλαγιές του Ολύμπου, στην ΠΟΠ ζώνη της Ραψάνης. Η περιήγηση αυτή μέσα στο ανεπανάληπτης ομορφιάς και με συνεχείς εναλλαγές τοπίο, διακόπτεται από επισκέψεις σε διάφορα αμπελοτόπια, σε σημεία εξαιρετικά δύσβατα, όπου γίνονται στάσεις και μιλάμε με τους ανθρώπους του οινοποιείου για τον αμπελώνα της Ραψάνης, τις υπο-ζώνες, περπατάμε μέσα στους αμπελώνες και δοκιμάζουμε τα κρασιά που παράγονται από τα συγκεκριμένα σημεία. Η επίσκεψη στους αμπελώνες καταλήγει  στο προαύλιο της Μονής Αγίων Θεοδώρων, που είναι αφιερωμένη στους ντόπιους αμπελουργούς, όπου η γευσιγνωσία των κρασιών συνδυάζεται με επιλογή από τοπικά τυριά και αλλαντικά. Τέλος γίνεται μία επίσκεψη στο μουσείο Οίνου της Ραψάνης.
Ξινόμαυρο στο στάδιο της καρπόδεσης σε αμπέλι της Ραψάνης. Σε λίγους μήνες αυτό που βλέπετε θα μεταμορφωθεί σε ένα τσαμπί σταφύλια.
Λίγα λόγια όμως πρώτα για τους αμπελώνες της Ραψάνης. Τα αμπελοτόπια της Ραψάνης είναι διάσπαρτα στις πλαγιές του Κάτω Ολύμπου. Το έδαφος παρουσιάζει κλίση από 2% έως 20%, το χώμα είναι σχετικά φτωχό σε οργανική ύλη (από 1% μέχρι 2%). Το ποσοστό της οργανικής ύλης μειώνεται όσο αυξάνει το υψόμετρο. Για πρακτικούς λόγους τα αμπελοτόπια έχουν κατηγοριοποιηθεί σε τρεις ζώνες  Στην πρώτη ζώνη έχουμε γραμμικά αμπελοτόπια σε αμμοπηλώδες έδαφος με υψόμετρο μέχρι 250 μέτρα που ηλικίας συνήθως μέχρι 25 ετών. Στη δεύτερη ζώνη έχουμε υψόμετρο από 250 μέχρι 500 μέτρα, το έδαφος είναι αργιλοπηλώδες σε σχιστολιθικό υπόβαθρο, και έχουμε τόσο γραμμικούς αμπελώνες όσο και αμπελώνες διαμορφωμένους σε ελεύθερο κύπελλο, ηλικίας συνήθως άνω των 30 ετών. Τέλος από τα 500 μέτρα και πάνω μπαίνουμε στην τρίτη ζώνη, όπου οι αμπελώνες είναι κυρίως διαμορφωμένοι σε ελεύθερο κύπελλο, ηλικίας συνήθως άνω των 35 ετών και το έδαφος είναι και εδώ αργιλοπηλώδες σε σχιστολιθικό υπόβαθρο. Ο προσανατολισμός των αμπελώνων στις δύο τελευταίες ζώνες είναι νοτιοανατολικός.
Στο σιδηροδρομικό σταθμό της Ραψάνης αναμένοντας να επιβιβαστούμε στα ανοιχτά Land Rover του οινοποιείου.
Με βάση τη νομοθεσία τα κρασιά ΠΟΠ Ραψάνης είναι ένα Blend τριών ποικιλιών, Ξινόμαυρου, το οποίο δίνει αρωματική πολυπλοκότητα, τανίνες και οξύτητα, Κρασάτο το οποίο δίνει χρώμα και σώμα στο κρασί, αλλά έχει πιο μαλακές τανίνες, και Σταυρωτό (ή Αμπελακιώτικο) μία ποικιλία της οποίας η χρησιμότητα στο blend έχει αμφισβητηθεί από πολλούς μιας που θεωρούν ότι δεν προσδίδει κάτι ιδιαίτερο στο χαρακτήρα του κρασιού. Ο λόγος που χρησιμοποιούνται αυτές οι ποικιλίες είναι κυρίως ιστορικός. Ο αμπελώνας της Ραψάνης καταστράφηκε ολοσχερώς από τη φυλλοξήρα, οπότε και ξαναφυτεύτηκε με φυτά που ήρθαν από άλλες περιοχές, τα οποία όμως φυτεύτηκαν με τυχαίο τρόπο. Έτσι μέσα στον ίδιο αμπελώνα μπορεί κάποιος να βρει φυτεμένες και τις τρεις ποικιλίες σε τυχαία σειρά.
Πρώτη στάση, αμπελώνας ηλικίας άνω των 30 ετών, με τα φυτά διαμορφωμένα σε ελεύθερο κύπελλο. Στο βάθος ο Πυργετός.
Ξαναγυρνώντας τώρα στην περιήγηση, η οποία είχε αρχικά κανονιστεί για την Κυριακή 28/5/2017, δυστυχώς ανεβλήθη για την επόμενη Κυριακή 4/6/2017 λόγω καιρικών συνθηκών. Παρόλα αυτά οι προβλέψεις έδειχναν ότι οι καιρικές συνθήκες ήταν ευμετάβλητες και για τη δεύτερη Κυριακή, οπότε μέχρι την τελευταία στιγμή τίποτα δεν ήταν σίγουρο. Τελικά σταθήκαμε τυχεροί και το ραντεβού δόθηκε για το πρωί της Κυριακής στον σιδηροδρομικό σταθμό της Ραψάνης, όπου μας περίμεναν τα Land Rover του οινοποιείου.
Γραμμικός αμπελώνας στη Ζώνη ΙΙ. Στο βάθος η Ραψάνη.
Πρώτη στάση έγινε σε ένα αμπελώνα ηλικίας άνω των 30 ετών, με τα φυτά διαμορφωμένα σε ελεύθερο κύπελλο. Αφού περπατήσαμε στον αμπελώνα καταλήξαμε κάτω από τον παχύ ίσκιο μιας καρυδιάς, όπου ο αμπελουργός της Τσάνταλης μας περιέγραψε τις πρακτικές που ακολουθούνται στο συγκεκριμένο αμπελοτόπι καθώς και τις δυσκολίες στην καλλιέργεια του. Κάτω από τον ίσκιο της ίδιας καρυδιάς δοκιμάσαμε το πρώτο κρασί της ημέρας, την ΠΟΠ Ραψάνη Τσάνταλης (περισσότερες λεπτομέρειες για τα κρασιά που δοκιμάστηκαν στο τέλος του άρθρου).
Το αμφισβητούμενο για τη χρησιμότητά του Σταυρωτό.
Ξαναεπιβιβαστήκαμε στα οχήματα και ακολουθήσαμε μία διαδρομή παράλληλα σχεδόν με το δάσος, για να καταλήξουμε στην αμπελοκαλλιεργητική Ζώνη ΙΙ της Ραψάνης. Κατά τη διαδρομή, τα αμπελοτόπια εναλλασσόταν με το δάσος φτιάχνοντας ένα καταπράσινο σκηνικό. Ήμασταν επίσης τυχεροί να δούμε τα ίχνη της δράσης των αγριογούρουνων της περιοχής, που ελλείψει θηρευτών έχουν πολλαπλασιαστεί, προκαλώντας τεράστιες ζημιές στα αμπέλια.  Η επόμενη στάση έγινε αρκετά μέτρα πιο ψηλά σε ένα γραμμικό αμπελώνα της Ζώνης ΙΙ. 
Στην είσοδο της μονής μία μεγάλη βρύση.
Το έδαφος εδώ ήταν αρκετά πιο πηλώδες και τα φυτά είχαν ηλικία μέχρι 20 ετών. Εδώ έγινε η δεύτερη γευστική δοκιμή της Ραψάνης Reserve 2013. Παραδοσιακά το οινοποιείο του Τσάνταλη παρήγαγε δύο οίνους ΠΟΠ Ραψάνη, τον απλό και τον Επιλεγμένο. Κάποια στιγμή μετά τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας, αυτό άλλαξε και ο Επιλεγμένος οίνος αντικαταστάθηκε από 2 ετικέτες, την Ραψάνη Reserve και την Ραψάνη Grande Reserve. Και οι δύο χρησιμοποιούν σταφύλια από επιλεγμένα αμπελοτόπια, Η Ραψάνη Reserve ωριμάζει 12 μήνες σε βαρέλια από γαλλική δρυ 300 λίτρων  (40% καινούρια – 60% 2ης και 3ης χρήσης) και μετά τουλάχιστον άλλους 12 μήνες στη φιάλη. Η Ραψάνη Grande Reserve ωριμάζει 18 μήνες σε βαρέλια από γαλλική δρυ 300 λίτρων  (40% καινούρια – 60% 2ης και 3ης χρήσης) και στη συνέχεια τουλάχιστον άλλους 18 μήνες στη φιάλη. 
Άποψη της μονής.
Επιβιβαστήκαμε εκ νέου στα οχήματα και συνεχίσαμε τη διαδρομή μας μέσα από τα αμπελοτόπια και τα δάση της περιοχής. Επόμενη στάση στο μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων, μέσα σε ένα καταπράσινο δασικό τοπίο. Η μονή βρίσκεται σε απόσταση 3 χιλιομέτρων στο νότιο τμήμα του χωριού, μέσα σε πυκνό δάσος βαλανιδιάς και κρανιάς. Ο ναός κτίστηκε στα 1778 στη θέση παλαιότερου βυζαντινού και τοιχογραφήθηκε την ίδια περίοδο από ζωγράφους οι οποίοι ακολούθησαν την παράδοση αλλά παράλληλα υιοθέτησαν και νεωτερικά στοιχεία. Το αρχιτεκτόνημα καθώς και οι τοιχογραφίες του με το πλούσιο εικονογραφικό πρόγραμμα, σχεδόν άγνωστα στο ευρύτερο κοινό, εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη και γίνονται αδιάψευστοι μάρτυρες της οικονομικής ακμής της Ραψάνης τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα. 
Από το λιτό εσωτερικό του ναού.
Εκεί στο φιλόξενο εξωτερικό χώρο της μονής συνεχίστηκαν οι γευστικές δοκιμές, και οι άνθρωποι του Οινοποιείου φρόντισαν να μας ετοιμάσουν ένα μικρό πικ-νικ. Μέσα σε λίγο χρόνο στήθηκε ένας πλούσιος μπουφές με παραδοσιακά τυριά και αλλαντικά από όλη την Ελλάδα. Εκεί λοιπόν είχαμε τη δυνατότητα να δοκιμάσουμε τόσο πειραματικές οινοποιήσεις, όσο και παλαιότερες σοδειές της Ραψάνης Reserve, της Grande Reserve, όσο και της παλαιότερης Επιλεγμένης Ραψάνης.
Ο πλούσιος μπουφές που στήθηκε γι το πικ-νικ. 
Δυστυχώς κάπου εδώ έληξε και η περιήγησή μας και πήραμε το δρόμο της επιστροφής, γιατί το μουσείο οίνου της Ραψάνης ήταν κλειστό. Αυτό φυσικά δίνει το κίνητρο για μία νέα εξόρμηση στην Ραψάνη στο προσεχές διάστημα.

Γευστικές δοκιμές

ΠΟΠ Ραψάνη 2014

Η εισαγωγική ετικέτα του οινοποιείου. Ένα value for money κρασί. Το κρασί παλαιώνει έξι μήνες σε γαλλικά βαρέλια των 300 λίτρων (30% πρώτης χρήσης – 70% 2ης και 3ης χρήσης) και στη συνέχεια παραμένει στη φιάλη για τουλάχιστον 6 μήνες πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά. Η χρονιά του 2014 που δοκιμάσαμε είχε ρουμπινί χρώμα. Στην μύτη κυριαρχούσαν αρώματα από κόκκινα φρούτα σε ένα βοτανικό υπόβαθρο με νότες τομάτας, και ελιάς. Το βαρέλι ήταν πολύ καλά ενσωματωμένο, το στόμα ήταν στρογγυλό και ισορροπημένο, ίσως όμως λίγο περισσότερο τανικό από ότι θα έπρεπε. Τελείωμα μεσαίας διάρκειας που άφηνε όμως μία ελαφρά πικράδα. 

Ραψάνη ΒΙΟ 2013

Μία πειραματική ετικέτα που κυκλοφόρησε μόνο σε 5.500 φιάλες. Προέρχεται από βιολογικούς αμπελώνες που διαχειρίζεται το οινοποιείο. Ακολουθείτε ακριβώς η ίδια οινοποίηση με την ΠΟΠ Ραψάνη. Παρόλα αυτά οι διαφορές με την απλή Ραψάνη ήταν αρκετές. Η μύτη ήταν πιο εκφραστική, με αρώματα πιο σκουρόχρωμων φρούτων, ενώ το στόμα ήταν πιο γεμάτο και η επίγευση σαφώς πιο μακρά. Μακάρι κάποια στιγμή να κυκλοφορήσει και στην αγορά.  

Ραψάνη Reserve 2013

Εδώ τα πράγματα αρχίζουν και σοβαρεύουν. Χρώμα βαθύ ερυθρό, σχεδόν αδιαπέραστο. Στη μύτη κυριαρχούν αρώματα σκουρόχρωμων φρούτων (βατόμουρα, δαμάσκηνα) ενώ το βαρέλι κάνει πιο αισθητή την παρουσία του με προσθέτοντας νότες καπνού και βανίλιας. Το στόμα είναι πιο πλούσιο αλλά ισορροπημένο, με πολύ καλή οξύτητα και μαλακές τανίνες. Το τελείωμα είναι επίσης πιο μακρύ. Σίγουρα δικαιολογείται  η διαφορά στην τιμή από την απλή Ραψάνη.

Ραψάνη Grande Reserve 2010

To βαθύ ρουμπινί χρώμα δεν προδίδει την ηλικία του κρασιού. Στη μύτη πάλι έχουμε αρώματα από ώριμα σκούρα φρούτα και περισσότερη βανίλια, καθώς και γλυκόριζα και γλυκά μπαχαρικά. Η οξύτητα ισορροπεί το ρωμαλέο και πλούσιο στόμα, ενώ οι στιβαρές τανίνες μας θυμίζουν ότι εδώ έχουμε ένα κρασί αποκλειστικά φαγητού. Ιδιαίτερα μακρύ και ευχάριστο τελείωμα. 

Ραψάνη Reserve 2009

Σε σχέση με την Reserve του 2013 η συγκεκριμένη φάνηκε πιο αδύναμη και πιο κουρασμένη. Παρόλα αυτά το χρώμα δεν πρόδιδε την ηλικία της και τα βασικά χαρακτηριστικά ήταν παρόμοια, απλώς εδώ σε μικρότερη ένταση. Πιθανόν να μην ήταν μία τόσο καλή χρονιά

Ραψάνη Grande Reserve 2008

Και εδώ φάνηκε κάποια κόπωση σε σχέση με την εξαιρετική χρονιά του 2010. Παρόλα αυτά το κρασί παρέμενε αξιόλογο, αν και η σύγκριση με το 2010 το αδικούσε. 

Ραψάνη Επιλεγμένος 2004

Έχοντας δοκιμάσει αρκετές φιάλες από την συγκεκριμένη σοδειά στο παρελθόν μπορώ να πω ότι δεν μου προκάλεσε καμία έκπληξη το πόσο καλό ήταν αυτό το κρασί. Το χρώμα παρέμενε βαθύ πορφυρό με τον μηνίσκο να πορτοκαλίζει ελάχιστα. Στη μύτη μια τρομερή πολυπλοκότητα και ένταση, όπου το φρούτο, τα μπαχαρικά και η γλυκόριζα συμπληρώνονταν από γήινα αρώματα (μανιτάρια, forest floor). Στο στόμα μία τρομερή ισορροπία και φινέτσα με την οξύτητα να υποστηρίζει το σώμα και το αλκοόλ. Η επίγευση ήταν τρομερά μακρά και ευχάριστη. Θα τις έδινα το λιγότερο 2-3 χρόνια ζωής ακόμη.

Ραψάνη Επιλεγμένος 1995

Άλλη μία έκπληξη. Ίσως το καλύτερο κρασί της δοκιμής. Τα χαρακτηριστικά του δεν απείχαν πολύ από τη χρονιά του 2004, αλλά εδώ ήταν όλα πολύ πιο έντονα. Ένα κρασί για σεμινάριο παλαίωσης. Δεν ξέρω αν υπάρχουν άλλες φιάλες διαθέσιμες στο οινοποιείο, αλλά αν το βρείτε κάπου καλοσυντηρημένο μην διστάσετε να το αγοράσετε. Δε νομίζω όμως ότι αξίζει να το ρισκάρει κάποιος με περαιτέρω παλαίωση. Καλύτερα να το απολαύσετε έτσι όπως είναι τώρα. Δεν μπορεί να γίνει καλύτερο.



ΥΓ. Θα ήθελα να ευχαριστήσω το προσωπικό του Οινοποιείου που ετοίμασε και μας συνόδεψε σε αυτή την περιήγησή στους αμπελώνες της Ραψάνης

τον Γρηγόρη Σωτηριάδη μέλος της ομάδας Οινολογικού Τμήματος της Tsantali

τον Χρύσανθο Αλεξιάδη μέλος της ομάδας Αμπελουργικού Τμήματος της Tsantali

και ειδικά την Κυριακή Παναγιώτου, μέλος της ομάδας Marketing και Εταιρικής Επικοινωνίας της Tsantali, η οποία είχε φροντίσει και την παραμικρή λεπτομέρεια.

Σχόλια